Blockkeðja útskýrð á íslensku fyrir alla

Hvað er blockkeðja á íslensku

Á íslensku er orðið blockkeðja eða blokkakeðja notað um þá tækni sem liggur að baki bitcoin og flestum öðrum dulritunargjaldmiðlum. Hugmyndin er einföld í eðli sínu: gögnum er raðað í blokkir, hver blokk vísar í þá fyrri með tölvureiknuðum fingrafari, og þannig myndast keðja sem erfitt er að breyta án þess að allir sjái. Það er þessi keðja sem gerir kleift að halda utan um viðskipti án miðlægs aðila.

Margir sem leita að upplýsingum um crypto á íslensku rekast fyrst á ensku hugtökin og skilja ekki hvernig þau tengjast. Þess vegna er gagnlegt að átta sig á grunnatriðunum áður en lengra er haldið: keðjan er ekki einn tölvuskrá heldur dreifð afrit sem mörg tölvukerfi um allan heim halda við. Ef upp kemur ágreiningur um stöðu hennar er ekki hringt í bankann heldur er reiknað út hvaða keðja er lengst og hefur mesta vinnu að baki.

Í stuttu máli eru þrír hlutir sem skipta máli: blokkin (skráin), keðjan (tengingin milli skráa) og netið (fólkið sem heldur henni við). Skilji maður þessa þrjá þætti er mun auðveldara að lesa sér til um hvaða dulritunargjaldmiðill sem er.

Hugtökin sem rugla fólk: hash, ledger og wallet API

Orðið ledger þýðir einfaldlega höfuðbók eða færslubók, og í blockkeðju er hún opin öllum. Það sem gerir hana öðruvísi en bankabók er að hún er ekki geymd á einum stað heldur hjá öllum sem keyra hugbúnaðinn. Hvert framlag sem bætist við er vottað með stafrænni undirskrift, og sá sem reynir að skrifa rangt í bókina þarf að endurreikna alla keðjuna sem er í reynd ómögulegt.

Þegar talað er um hash er átt við úttak úr stærðfræðilegu falli sem breytir hvaða texta sem er í fasta streng af tölum og bókstöfum. Ef maður spyr hvað strengur (string) sé í þessu samhengi, þá er það einfaldlega texti í tölvuforritun — og í blockkeðju er hann látinn fara í gegnum þetta fall til að búa til fingrafar. „Ledger“ og „hash“ eru því ekki dularfull hugtök heldur venjuleg verkfæri sem notuð eru til að tryggja að ekki sé búið að svindla.

Fyrir þá sem vilja smíða eigið verkfæri er til það sem kallað er blockchain wallet API: forritaskil sem leyfa forriti að lesa stöðu vespu og senda færslur án þess að hýsa eigið net. Slík API eru algeng hjá greiðsluþjónustum og söluaðilum sem vilja taka við bitcoin án þess að byggja allt frá grunni. Hér á Íslandi hafa fá fyrirtæki farið þessa leið ennþá, en áhuginn hefur aukist með aukinni notkun á stafrænum greiðslum.

Hvar Íslendingar fylgjast með genginu og hvað þeir gera rangt

Það sem fólk í raun leitar að þegar það skrifar bitcoin gengi er einfalt: hvað kostar einn bitcoin í íslenskum krónum núna. Hér er mikilvægt að muna að gengið er reiknað út frá bandaríkjadal, og því þarf að fylgjast bæði með gengi bitcoins gagnvart dollar og gengi dollars gagnvart krónunni. Þegar báðir þættir hreyfast í sömu átt getur heildarverðið breyst mjög hratt, jafnvel innan sama dags.

Algeng mistök eru að horfa bara á eitt verð á einum vef og gera ráð fyrir að það sé hið sanna gengi. Reyndar er verðið mismunandi eftir kauphöllum, og munurinn getur numið einhverjum prósentum. Þeir sem kaupa í gegnum kauphallir eins og CEX borga að auki þóknun sem getur verið frá 0,1% upp í 1% eða meira, auk þess sem millifærslur í íslenskar krónur geta tekið nokkra daga. Því er gengið á skjánum sjaldan það sama og það sem maður fær í raun.

Íslenskir notendur eiga líka það til að gleyma sköttunum. Hagnaður af viðskiptum með dulritunargjaldmiðla er skattskyldur hér á landi, og það sama gildir um gjafir og laun sem greidd eru í slíkum gjaldmiðlum. Það er ekki nóg að fylgjast með genginu heldur þarf að halda utan um kaup og sölu. Margir halda því fram að það sé „bara vespuviðskipti“ en skatturinn fylgir eigninni, ekki tækinu.

Hvernig keðjan er notuð: frá lyfjaferlum til Japans

Blockkeðja er ekki aðeins fyrir gjaldmiðla. Ein af hagnýtari notkununum er rakning lyfja eða lyfjaferla: hver pakkning fær skráningu í keðju sem ekki er hægt að falsa, og þannig er hægt að rekja leið vörunnar frá framleiðanda til apóteks. Í löndum þar sem falsaðar lyfjavörur eru vandamál er þetta raunveruleg lausn, ekki bara tæknileg sýning.

Á sama hátt hafa stjórnvöld í Japan og víðar skoðað keðjur til að halda utan um eignir og skjöl. Þessi þróun skiptir máli fyrir íslenska fyrirtæki sem vilja eiga við erlenda samstarfsaðila: ef keðjan er opin getur mótaðili séð færslur án þess að þurfa að treysta millilið. Það getur einfaldað samningagerð en líka gert mistök sýnilegri en áður.

Hér á Íslandi hefur umræðan að mestu snúist um orkunotkun og gagnaver, en minna um hvað hægt er að gera með keðjunni sjálfri. Það er skaði, því tæknin getur nýst í allt frá landlækningum til eignaskráningar. Næsta skref fyrir áhugasama er að læra grunnhugtökin, prófa sig áfram með litlar upphæðir og halda góðar skrár — það er sú leið sem skilar raunverulegum skilningi.